Kuzey Kıbrıs (KKTC) otomobil piyasasında araç alım-satım süreçlerinde karşınıza çıkan önemli teknik ve yasal terimlerin kapsamlı rehberi. Sözlüğümüz üzerinden ilgilendiğiniz terimleri inceleyebilir, hızlıca fikir sahibi olabilirsiniz.
Araç değerleme, bir otomobilin marka, model, yaş, kilometre, kaza geçmişi ve genel kondisyonu gibi özelliklerinin incelenerek güncel piyasa değerinin objektif bir şekilde belirlenmesi işlemidir. KKTC'de ikinci el araç alım satım süreçlerinde doğru fiyatlandırma yapmak için büyük önem taşır.
Araç kiralama, günlük, haftalık veya aylık periyotlar halinde belirli bir ücret karşılığında otomobil kiralama hizmetidir. Kuzey Kıbrıs'ta özellikle turistler, öğrenciler ve kısa süreli ulaşım ihtiyacı olan kişiler tarafından yaygın olarak tercih edilen popüler bir ulaşım alternatifidir.
Bayi veya yetkili satıcı, otomobil üreticisi markalar ile yapılan resmi anlaşmalar çerçevesinde, o markaya ait sıfır kilometre araçların satış, pazarlama, servis ve yedek parça hizmetlerini sunmaya yetkili olan kurumsal işletmelerdir. GalerimPlus üzerinde bayi ilanları da yer almaktadır.
Benzinli motor, içten yanmalı motor tiplerinden biri olup, yakıt olarak kurşunsuz benzin kullanır. Dizel motorlara göre genellikle daha sessiz, titreşimsiz ve yüksek devirli çalışma karakteristiğine sahiptirler. Kıbrıs'ta kısa mesafeli kullanımlar için sıklıkla tercih edilen motor seçeneğidir.
Beygir gücü, bir aracın motorunun üretebildiği maksimum gücü ifade eden ölçü birimidir. Aracın son hızını ve genel performans karakterini belirleyen temel faktörlerden biridir. İngilizce 'Horsepower' (HP) veya Almanca 'Pferdestärke' (PS) kısaltmalarıyla teknik tablolarda sıkça karşımıza çıkar.
Bireysel satış, aracını satmak isteyen kişilerin, herhangi bir aracı kurum veya oto galeri olmadan doğrudan kendi imkanlarıyla alıcılara ulaşarak gerçekleştirdiği satış işlemidir. GalerimPlus, bireysel satıcıların ilanlarını binlerce potansiyel alıcıyla buluşturarak hızlı ve güvenli satış yapmalarını sağlar.
CVT (Sürekli Değişken Şanzıman), sabit vites dişlileri yerine makara ve kayış sistemi kullanan, kesintisiz güç aktarımı sağlayan otomatik şanzıman türüdür. Sarsıntısız hızlanma ve yakıt ekonomisi sunması sebebiyle Kuzey Kıbrıs'taki Japon menşeli araçlarda oldukça yaygın olarak kullanılır.
Devir işlemi, satışı gerçekleşen bir aracın mülkiyet haklarının, resmi kurumlar (KKTC Araç Kayıt ve Ruhsatlandırma Şubesi) nezdinde eski sahibinden yeni sahibine geçirilmesi için yapılan yasal süreçtir. Bu işlem sonucunda aracın ruhsatı yeni alıcı adına düzenlenir.
Dizel motor, yakıt olarak motorin (mazot) kullanan içten yanmalı motor çeşididir. Benzinli motorlara kıyasla daha yüksek tork üretirler ve uzun mesafeli kullanımlarda daha ekonomik yakıt tüketimi sunarlar. Bakım maliyetleri genellikle benzinli motorlara göre biraz daha yüksektir.
Ekspertiz, ikinci el bir aracın uzman teknisyenler ve özel cihazlar yardımıyla motor, mekanik, kaporta, boya ve elektronik aksamlarının detaylı olarak incelenip raporlanması işlemidir. Alıcıların araç hakkında doğru bilgi sahibi olmasını ve güvenli bir satın alma süreci yaşamasını sağlar.
Elektrikli araç (EV), enerjisini sadece şarj edilebilir bataryalardan alan ve hareket etmek için elektrik motoru kullanan otomobillerdir. Sıfır egzoz emisyonu, sessiz sürüş ve düşük işletme maliyetleri sayesinde KKTC'de de giderek daha fazla tercih edilmeye başlanan çevreci araçlardır.
Hasar kaydı, bir aracın geçmişte karıştığı kazalar sonucunda sigorta şirketleri tarafından ödenen onarım bedellerinin resmi olarak kaydedildiği sistemdir. İkinci el araç alırken aracın geçmiş kazaları ve onarım maliyetleri hakkında bilgi veren en kritik verilerden biridir.
Hatchback, bagaj kapağının arka cam ile birleşik olarak yukarı doğru açıldığı, genellikle 3 veya 5 kapılı olarak üretilen otomobil karoser tipidir. Kompakt boyutları sayesinde şehir içi kullanımda ve park etmede büyük kolaylık sağlarlar.
Hibrit araçlar, hem içten yanmalı motor (genellikle benzinli) hem de elektrik motorunun bir arada kullanıldığı teknolojilerdir. Düşük hızlarda veya kalkışlarda elektrik motorunu kullanarak yakıt tüketimini ve karbon emisyonunu önemli ölçüde azaltırlar. KKTC'de büyük rağbet görmektedirler.
Araç ihalesi, satılık araçların belirlenen bir başlangıç fiyatı üzerinden, en yüksek teklifi veren kişi veya kuruma satıldığı açık artırma yöntemidir. Genellikle filo kiralama şirketleri, bankalar veya sigorta şirketleri tarafından toplu araç satışlarında tercih edilen bir yöntemdir.
İkinci el, daha önce bir veya birden fazla kişi tarafından satın alınıp kullanılmış, ilk sahibi dışındaki kişilere satılmak üzere piyasaya sunulan araçları ifade eder. KKTC otomotiv pazarının en büyük ve en hareketli bölümünü ikinci el araçlar oluşturur.
Kasko, aracın kaza, yanma, çalınma veya doğal afetler gibi risklere karşı güvence altına alınmasını sağlayan isteğe bağlı bir sigorta türüdür. Trafik sigortasından farklı olarak, kazada kusurlu olunsa bile sigortalının kendi aracındaki maddi hasarları karşılar.
Kilometre sahteciliği, aracın gösterge panelindeki mevcut kilometre değerinin, aracı daha düşük kilometrede göstererek değerini haksız yere artırmak amacıyla özel cihazlarla yasa dışı olarak düşürülmesi işlemidir. Ekspertiz kontrolleri ile tespit edilebilen ciddi bir dolandırıcılık türüdür.
LPG (Sıvılaştırılmış Petrol Gazı), benzinli motorlara sonradan eklenen bir sistemle veya fabrikasyon olarak kullanılan alternatif bir yakıt türüdür. Benzine göre daha ekonomik olması sebebiyle tercih edilir, ancak aracın bagaj hacminde bir miktar küçülmeye neden olabilir.
Manuel vites, sürücünün debriyaj pedalını kullanarak vites değişimlerini elle kendi inisiyatifiyle gerçekleştirdiği geleneksel şanzıman sistemidir. Otomatik viteslere göre daha düşük maliyetli ve bazı sürücüler için daha sportif bir sürüş hissi sunan, ancak trafikte yorucu olabilen bir sistemdir.
Motor hacmi, motor silindirlerinin içinde pistonların hareket ettiği toplam hacmi ifade eder ve genellikle santimetreküp (cc) veya litre (L) cinsinden ölçülür. Aracın performansı, yakıt tüketimi ve vergilendirme dilimleri üzerinde doğrudan belirleyici bir etkiye sahiptir.
Araç muayenesi, trafiğe çıkan motorlu taşıtların yolcu ve trafik güvenliğine uygunluğunu kontrol etmek amacıyla, devlet tarafından yetkilendirilmiş istasyonlarda periyodik olarak yapılan zorunlu teknik denetim işlemidir. KKTC'de araçların yasal olarak trafiğe çıkabilmesi için geçerli bir muayenesi olmalıdır.
Oto galeri, ikinci el otomobillerin alım, satım ve takas işlemlerinin ticari bir amaçla, resmi izinler çerçevesinde profesyonel olarak yapıldığı işletmelerdir. GalerimPlus, KKTC'deki yüzlerce güvenilir oto galeriyi tek bir dijital çatı altında toplayarak alıcılara sunar.
Oto servis, araçların periyodik bakımlarının (yağ değişimi, filtre değişimi vb.) yapıldığı ve olası mekanik, elektronik veya kaporta arızalarının onarıldığı tamir bakım atölyeleridir. Yetkili servisler ve özel servisler olmak üzere iki ana gruba ayrılırlar.
Oto yedek parça, otomobillerin onarımı veya bakımı sırasında bozulan, eskiyen parçaların yerine kullanılan yeni veya çıkma (ikinci el) bileşenlerdir. Orijinal, yan sanayi veya eşdeğer yedek parça gibi farklı kalite ve fiyat standartlarında piyasada bulunurlar.
Otomatik vites, motor devrine, aracın hızına ve gaz pedalına basılma oranına göre vites değişimlerini sürücü müdahalesi olmadan otomatik olarak gerçekleştiren şanzıman türüdür. Özellikle yoğun şehir içi trafiğinde sağladığı sürüş konforu nedeniyle KKTC'de oldukça popülerdir.
Pick-up, genellikle arazi şasisi üzerine inşa edilmiş, ön kısmı yolcu kabini, arka kısmı ise açık yük taşıma kasasından oluşan hafif ticari veya arazi aracı sınıfıdır. Hem ticari yük taşımacılığında hem de off-road amaçlı kullanımlarda tercih edilirler.
Plaka, aracın devlet kayıtlarındaki resmi kimliğini belirten ve aracın ön ile arka kısımlarında görünür şekilde asılı duran, harf ve rakamlardan oluşan metal tabeladır. KKTC'de standart sivil plakalar beyaz zemin üzerine siyah karakterlerden oluşur.
Ruhsat, aracın motor, şasi numarası, renk, ağırlık gibi teknik özelliklerini ve sahibinin resmi kimlik bilgilerini içeren, aracın trafiğe çıkış ve mülkiyet belgesidir. Araç devir işlemlerinde yenilenerek yeni sahibinin bilgilerine göre tekrar düzenlenir.
Sağ direksiyon, trafik akışının soldan sağlandığı ülkelerde (İngiltere, Japonya, KKTC gibi) kullanılan ve direksiyon simidinin aracın sağ tarafında konumlandırıldığı araç tipidir. Kuzey Kıbrıs otomotiv pazarında ithal edilen araçların tamamına yakını sağ direksiyonludur.
Sedan, motor bölümü, yolcu kabini ve bagaj kısmının birbirinden tamamen bağımsız olduğu, genellikle 4 kapılı, geniş iç hacim ve bagaj kapasitesi sunan otomobil karoser tipidir. Aile aracı olarak konforlu yapısıyla yıllardır en çok tercih edilen kasa tipidir.
Sıfır kilometre, fabrikadan yeni üretilmiş, trafiğe ilk defa çıkacak olan ve daha önce hiç kullanılmamış, ilk tescili yapılacak araçları tanımlamak için kullanılan terimdir. Yetkili bayiler veya özel ithalatçılar aracılığıyla garantili olarak satılırlar.
Sol direksiyon, trafiğin sağdan aktığı ülkelerde (Türkiye, Avrupa'nın büyük kısmı, ABD) standart olarak kullanılan ve direksiyon simidinin solda olduğu araç tipidir. KKTC'de kullanımı yasal olsa da, sol trafik akışına uyum açısından dikkat gerektirir.
SUV, yerden yüksek yapısı, geniş iç hacmi, güçlü görünümü ve bazılarında bulunan 4x4 (dört tekerlekten çekiş) sistemleri ile hem asfalt hem de hafif arazi koşullarında kullanılabilen araç sınıfıdır. Son yıllarda KKTC'de en çok tercih edilen araç tiplerinden biridir.
Takas, yeni bir araç satın alınırken, alıcının mevcut aracının satıcı (genellikle oto galeri) tarafından belirli bir bedel üzerinden değerlendirilerek, bu bedelin yeni alınacak aracın satış fiyatından düşülmesi şeklinde gerçekleşen ticari bir işlemdir.
TMSF (Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu), Türkiye'de faaliyet gösteren ve el konulan araçların ihaleyle satışını gerçekleştiren kurumdur. Bazı durumlarda bu araçlar KKTC pazarına da girebilmekte olup, ihale geçmişi araçların fiyatını etkileyen bir faktör olabilmektedir.
Tork, motorun krank milinde ürettiği dönme kuvveti veya döndürme momentidir. Araçların özellikle düşük hızlardaki çekiş gücünü, rampalardaki tırmanma kabiliyetini ve ara hızlanmalarını doğrudan etkileyen, Newton Metre (Nm) cinsinden ölçülen önemli bir performans verisidir.
Zorunlu trafik sigortası, trafikte seyreden her aracın yaptırmakla yükümlü olduğu, olası bir kaza durumunda karşı tarafa, üçüncü şahıslara ve kamu mallarına verilen maddi ve bedeni zararları belirli limitler dahilinde karşılayan yasal bir sigorta türüdür.
Tramer (Trafik Sigortaları Bilgi Merkezi), Türkiye'de araçların sigorta, kaza ve hasar geçmişlerinin ortak bir havuzda toplandığı veri tabanıdır. KKTC'de satılan ve daha önce Türkiye'de kullanılmış (sol direksiyon) araçların geçmişini sorgulamak için sıkça kullanılan bir sistemdir.